

Dąbrówka Wielkopolska - Pałac
palac
Twórcą pięknego pałacu w Dąbrówce Wielkopolskiej
(d. Gross Dammer) jest słynny niemiecki architekt Friedrich August Stüller. Według jego projektu w latach 1856-1859 wzniesiono
tutejszą rezydencję dla właściciela majątku – barona Alberta
Strein von Schwartzenau-Dammer. Rodzina Strein von
Schwartzenau-Dammer, pochodząca ze starego rodu szlachty
austriackiej, która opuściła kraj w wyniku wojny
trzydziestoletniej, nabyła dominium w Dąbrówce
Wielkopolskiej pod koniec lat 20. XIX stulecia. Dobra
dominium zostały wydzielone w wyniku przeprowadzonego w
roku 1823 podziału wsi na gminę wiejską i obręb dworski.
Twórca projektu „pałacu Alberta” – Friedrich August Stueler,
żyjący w latach 1800-1865, uczeń i współpracownik Schinkla,
doradca artystyczny Fryderyka Wilhelma IV, był jednym z
najznamienitszych architektów berlińskich swojego czasu.
Jego dziełem są m.in. gmachy zespołu Nowego Muzeum na „Museumsinsel”
w Berlinie, Galeria Narodowa w Berlinie, zamek
Hohenzollernów koło Hechingen w Badenii-Wirtembergii,
Muzeum Narodowe w Sztokholmie, Akademia Nauk i Galeria
Narodowa w Budapeszcie, Muzeum Egipskie w zespole pałacowym Charlotenburg, Uniwersytet w Królewcu oraz liczne kościoły
i rezydencje, w tym kościół ewangelicki pw. św. Piotra i
Pawła w Poznaniu.
Pałac w Dąbrówce Wielkopolskiej jest wybitnym przykładem
charakterystycznego stylu architekta, który w swoich
projektach sięgał do wzorców z okresu gotyku i renesansu, w
tym stylu Tudorów, przetwarzając w swobodny sposób,
popularny w okresie renesansu typ rezydencji, nawiązującej
jeszcze do średniowiecznej architektury obronnej. Jest to
widoczne w użytych archaicznych formach pałacu
elżbietańskiego o zwartej bryle zaznaczonej w narożach
wieżyczkami, ozdobionej wielkimi, trójdzielnymi oknami
przepruwającymi przechodzące przez całe elewacje wykusze. Skuratowicz w swej książce o dworach i pałacach w Wielkim
Księstwie Poznańskim określa pałac w Dąbrówce jako
„realizację wybitną, stanowiącą interesujące połączenie
elementów angielskich z rodzimymi formami niemieckiego
renesansu” (pałac książęcy w Wismarze). Układ wnętrz pałacu
„z okazałą klatką schodową, korytarzem pomiędzy traktami
oraz rozbudowanym programem reprezentacyjnych wnętrz”
określa jako „nowoczesny i funkcjonalny”. W latach 1877-1878 dokonano
przebudowy, należącego wówczas do Cäcile baronowej
Schwarzenau pałacu, podczas której przekształcono wystrój i
dekoracje elewacji. W okresie późniejszym zlikwidowano
istniejącą niegdyś od południa oranżerię zbudowaną na
szerokim tarasie, łączącą pałac z parkiem i reprezentacyjny
podjazd widoczny na rycinie A. Dunkera. Już w latach 30. XX
wieku, po przeprowadzonej parcelacji dominium – wówczas
własność Bernarda von Britzkego – pałac stracił swą
rezydencjonalną, reprezentacyjną funkcję, stając się
siedzibą schroniska młodzieżowego, a potem niemieckiej szkoły.
Pałac zlokalizowano w centrum wsi, między stawem i parkiem.
Jego założoną na planie prostokąta, murowaną,
dwukondygnacyjną, zwartą bryłę nakryto czterospadowym
dachem. Wychodzące z naroży, oktogonalne,
czterokondygnacyjne wieżyczki, wyrastające ponad kalenicę
dachu korpusu, nakryto ośmiospadowymi dachami namiotowymi.
Symetrycznie zakomponowane elewacje pałacu opasano międzykondygnacyjnymi gzymsami kordonowymi i zwieńczono
gzymsem koronującym na kroksztynach. Trzykondygnacyjne
ryzality środkowe elewacji frontowej i parkowej zwieńczono
szczytami. W szczycie frontowym umieszczono herb rodu von Schwartzenau. Nad głównym wejściem umieszczono balkon.
Pozostałe osie przepruto na obu kondygnacjach wielkimi, triforyjnymi oknami wykuszowymi. Na osiach elewacji
bocznych umieszczono analogiczne wykusze z szerokimi oknami
w partii piętra. Dwutraktowe wnętrze z korytarzem pomiędzy
traktami i z reprezentacyjną klatką schodową na osi
dłuższych boków zachowało niezmieniony układ. Jedynymi
zachowanymi elementami dekoracji są obecnie ceramiczne
detale elewacji, zdobiące okna i skromne sztukaterie
sklepień i sufitów oraz stolarka okienna z wewnętrznymi okiennicami.

Obecnie obiekt, będący własnością Gminy Zbąszynek,
pełni funkcję ośrodka życia kulturalnego wsi, użyczając
swych pomieszczeń zespołowi ludowemu.
Od 1997 roku pałac w Dąbrówce
Wlkp. jest
honorową siedzibą kapituły Regionu Kozła.
