Międzyrzecz - Okoliczne miejscowości - opis i historia

Gościkowo - Paradyż

Gościkowo - Paradyż - województwo Lubuskie, Polska

Podstawowe wiadomości o miejscowości:

Gościkowo : ( Paradies), ZG, gmina Świebodzin, wieś położona nad Paklicą, przy głównej drodze, S-3 z Zielonej Góry do Gorzowa, 12 km na południe od Międzyrzecza.
  W Gościkowie zachował się najcenniejszy zabytek zachodnich krańców Wielkopolski – pocysterski zespół klasztorny zwany Paradyżem.

Gościkowo - Paradyż - województwo Lubuskie, PolskaPoczątki opactwa sięgają XIII wieku. Jego fundatorem był wojewoda poznański Mikołaj Bronisz. Akt fundacyjny podpisany został 29 stycznia 1230 w Poznaniu, na dworze księcia wielkopolskiego Władysława Odońca. Wśród świadków wystawienia dokumentu figuruje między innymi kasztelan zamku międzyrzeckiego Teodor. Opactwem macierzystym dla projektowanego klasztoru było położone w pobliskiej Brandenburgii Lehnin. Pierwsi zakonnicy przybyli do Gościkowa w 1236 roku. Opactwo szybko się rozwijało, stając się z czasem właścicielem wielkich dóbr ziemskich.

Gościkowo - Paradyż - województwo Lubuskie, Polska Pierwszy kościół klasztorny zbudowany został w drugiej połowie XIII wieku, zapewne przez budowniczych z macierzystego Lehnin. Schemat tej wczesnogotyckiej świątyni nie odbiegał od stosowanych wówczas rozwiązań cysterskich.
    Była to ceglana, trójnawowa bazylika z transeptem. Nie zachowana partia wschodnia składała się z prosto zamkniętego prezbiterium oraz dwóch niższych kaplic bocznych. Równocześnie z budową kościoła po jego stronie południowej powstały obiekty klasztorne. Rozmieszczono je wokół niewielkiego wewnętrznego dziedzińca zwanego wirydarzem.
  W połowie XIV wieku,  przypuszczalnie wskutek rozsunięcia się fundamentów, nastąpiła katastrofa budowlana.
Zniszczeniu uległa wschodnia partia kościoła. Odrestaurowano ją w zmienionej formie, rezygnując z transeptu, prezbiterium i kaplic bocznych. Nowe prezbiterium powstało w przebudowanym przęśle wschodnim nawy głównej. W 1397 roku biskup poznański Mikołaj Kurowski dokonał uroczystej konsekracji odbudowanej świątyni.
W początkowym okresie istnienia opactwa mnisi paradyscy byli wyłącznie Niemcami. Chcąc zmienić tą sytuację, Władysław Łokietek w 1327 roku podpisał dokument, na mocy, którego klasztor przeszedł pod opiekę króla polskiego. Ostateczna polonizacja klasztoru nastąpiła w 1538 roku, kiedy to król Zygmunt Stary wydał postanowienie,
że opatem w Paradyżu może być tylko Polak.

Gościkowo - Paradyż - województwo Lubuskie, Polska  Pomyślny okres dziejów opactwa przerwany został w XVII wieku z powodu wielkiego pożaru, jaki wybuchł w kwietniu 1633 roku. Zniszczeniu uległa wtedy wschodnia część kościoła oraz zabudowania klasztorne. W latach następnych trwała odbudowa spalonych części budowli. Kolejny pożar miał miejsce w 1722 roku.
Restaurację ostatecznie zakończono w 1739 roku. W połowie XVIII wieku wnętrze świątyni zostało zbarokizowane. Wtedy też powstała dwuwieżowa  fasada kościoła. Jej projekt przypisuje się nadwornemu architektowi królewskiemu – Karolowi Marcinowi Frantzowi.

W drugiej połowie XVIII wieku wzniesione zostały nowe zabudowania klasztorne; usytuowano je po wschodniej stronie założenia gotyckiego. Przebudowana została tez – w duchu klasycystycznym – środkowa część fasady kościoła. Wszystkie prace zakończone zostały w latach 1787 – 1788. W ich wyniku opactwo uzyskało charakter późnobarokowy, zachowany bez większych zmian do dnia dzisiejszego.
Gościkowo - Paradyż - województwo Lubuskie, PolskaW 1793 roku w wyniku drugiego rozbioru Polski Gościkowo przeszło pod panowanie Prus.  Od tego momentu rozpoczął  się okres powolnego upadku klasztoru. klasztoru.
W 1796 roku większa część posiadłości klasztornych została skonfiskowana; resztę dóbr przejęło państwo pruskie w 1810 roku. W 1834 roku nastąpiła kasata zakonu. Opuszczone przez mnichów zabudowania przeznaczono na siedzibę Królewskiego Katolickiego Seminarium Nauczycielskiego. Po jego przeniesieniu do Międzyrzecza (1926 rok) mieściła się tu średnia szkoła ogólnokształcąca.  Po 1945 roku kościół wraz z klasztorem służył jako magazyn wojskowy.  W 1947 roku obiekt przejęty został przez księży salezjanów, którzy prowadzili tu szkołę zawodową. Od 1952 roku budynki służą Diecezjalnemu Seminarium Duchownemu.

 W latach 1965 – 1970 kościół oraz zabudowania klasztorne zostały gruntownie odremontowane. Prace obejmowały między innymi wzmocnienie fundamentów wież i renowację wnętrza świątyni, założenie instalacji centralnego ogrzewania w klasztorze oraz odnowienie elewacji całego zespołu.
Gościkowo - Paradyż - województwo Lubuskie, Polska   Zespół pocysterski usytuowany jest w zachodniej części wsi. W jego skład wchodzi kościół p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i Św. Marcina oraz przylegające do niego od wschodu i południa zabudowania klasztorne. Dojście do kościoła umożliwia furta klasztorna, prowadząca na dziedziniec (dawny ogród przyklasztorny założony w XVI).
Dziedziniec zdobi pięć rokokowych rzeźb z około połowy XVIII wieku.
Przedstawiają one świętych: Marcina, Benedykta, Bernarda, Floriana i Mikołaja.
Przed fasada świątyni wznosi się pochodząca z 1775 roku kamienna figura Najświętszej Marii Panny w otoczeniu świętych. Zewnętrzna architektura opactwa prezentuje formy późnobarokowe. Kościół jest trójnawową bazyliką z prosto zamkniętym prezbiterium od strony wschodniej. Prezbiterium otacza obejście (ambit), zajmujące miejsce dawnego transeptu. Przy ambicie znajdują się dwie okrągłe kaplice (kaplica południowa z zewnątrz jest niewidoczna). Podobna kaplica przylega do zachodniego przęsła północnej nawy bocznej.
W podziemiach nawy i kaplic znajdują się krypty grobowe. Od południa do kościoła przylegają zabudowania klasztorne. Nawę główną nakrywa dach dwuspadowy, nawy boczne oraz obejście – dachy pulpitowe. Elewacje pierwotnie były licowane cegłą, obecnie są otynkowane. Elewacja północna jest oszkarpowana. Okna, początkowo ostrołukowe, w czasie nowożytnej modernizacji otrzymały zamknięcia półkoliste. Bardzo okazale przedstawia się dwuwieżowa elewacja zachodnia. Znajduje się tu ujęte portalem główne wejście do kościoła. Portal zwieńczony jest rzeźbą przedstawiającą Św.Marcina. Ponad wejściem znajduje się balkon. Środową część fasady wieńczy trójkątny fronton z katuszem herbowym oraz krzyżem.
    Wieże posiadają ścięte, ujęte pilastrami narożniki. Wieńczą je miedziane hełmy z latarniami. Podobny hełm nakrywa trzecią wieżę, nadbudowaną ponad dachem korpusu świątyni. We wnętrzu kościoła zachowały się niektóre pierwotne, trzynastowieczne elementy wczesnogotyckie. Mowa tu o nakrywających nawy sklepieniach krzyżowo-żebrowych o bogato profilowanych żebrach. Niektóre zworniki sklepienne i wsporniki żeber posiadają dekoracje o motywach zoomorficznych lub roślinnych (gryf, bazyliszek, winna latorośl, liście dębu itp.)  Pozostałością z okresu gotyku jest też  fragment  fresku, umieszczony na zachodniej
ścianie nawy południowej. Nie zachowały się natomiast pierwotne ostrołukowe arkady miedzynawowe: w okresie siedemnasto i osiemnastowiecznej barokizacji zastąpiono je arkadami zamkniętymi półkoliście. Wyposażenie wnętrza  reprezentuje wysoką klasę  artystyczna. Na  czoło wysuwa się tu regencyjny ołtarz główny, ufundowany przez opata Jana Szczukę, wykonany w cysterskich warsztatach rzeźbiarskich w śląskim Lubiążu.

Gościkowo - Paradyż - województwo Lubuskie, Polska 
    Konsekracja ołtarza nastąpiła w roku 1739. Ołtarz reprezentuje typ architektoniczny.
W polu centralnym umieszczono wielki obraz przedstawiający Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny. Jest to pochodzące z przełomu XVII i XVIII wieku dzieło J.C.Schafflera.  Po obu stronach obrazu ustawiono figury świętych: Piotra, Grzegorza, Augustyna oraz  Hieronima, Ambrożego i Pawła. W górnej kondygnacji ołtarza znajduje się obraz Św.Marcina z Tours oraz rzeźby świętych ( Wojciecha , Benedykta z Nursji, Bernarda z Clairvaux i Stanisława Biskupa). Ołtarz wieńczy figura Archanioła Michała, trzymającego na łańcuchu pokonanego szatana.
    Przed ołtarzem głównym, po obu stronach prezbiterium, znajdują się stalle (ławy dla zakonników) z końca XVIII wieku. Także one są dziełem warsztatów lubiąskich.
Zaplecki stall zdobią medaliony z popiersiami świętych cysterskich. Na uwagę zasługujerównież bogato złocona barokowa ambona, wspierająca się na figurze trzymającego Biblię anioła, zwieńczona baldachimem ozdobionym rzeźbionymi pesonifikacjami cnót.
Na ścianach nawy głównej zawieszono szereg siedemnasto i osiemnastowiecznych obrazów o tematyce religijnej, między innymi Boże Narodzenie z końca XVII wieku, uważane za jeden z najcenniejszych obrazów Paradyża. W przęśle zachodnim, nad wejściem głównym umieszczona jest wsparta na półkolistej arkadzie empora muzyczna. Balustradę empory zdobią kartusze z herbami Korony i Litwy (Orzeł i Pogoń) oraz  z herbem Stanisława Augusta Poniatowskiego (Ciołek), niżej – herb fundatora opactwa, Mikołaja Bronisza (Wieniawa).
Organy kościelne, dzieło J.G.Petera, powstały w połowie XVIII wieku. Wiele cennych ołtarzy i obrazów znajduje się w nawach bocznych, obejściu prezbiterium oraz kaplicach.
Gościkowo - Paradyż - województwo Lubuskie, Polska  Od południa do kościoła przylegają zabudowania pierwotnego klasztoru. Rozmieszczono je wokół niewielkiego wirydarza. Wirydarz otoczony jest sklepionymi kolebkowo krużgankami o ostrołukowych arkadach. W skrzydle wschodnim klasztoru znajdował się kapitularz. w skrzydle południowym – refektarz (jadalnia).
Po wschodniej stronie kościoła i pierwotnego klasztoru znajdują się nowsze, osiemnastowieczne skrzydła, rozmieszczone wokół większego, prostokątnego wirydarza. Wszystkie budynki – łącznie z częścią starszą – posiadają jednolity, późnobarokowy charakter. Wnętrza dawnego klasztoru nie są udostępniane zwiedzającym.

 Gościkowo leży na obszarze krajobrazu chronionego. Na położonym na południowy zachód od Gościkowa jeziorem Paklicko Wielkie, na półwyspie mieści się ośrodek wczasowy, a na jego wschodnim krańcu rezerwat leśny "Dębowy Ostrów".

Na północ od wsi, przy drodze do Międzyrzecza znajduje się punkt widokowy.  

 

Uwaga !!!

 

 Jeśli dysponujesz ciekawymi tekstami i informacjami na temat wymienionych miejscowości i chciałbyś te materiały zamieścić na tej stronie, a także posiadasz historyczne i współczesne fotografie ukazujące miejscowości dawniej i dziś - prosimy o kontakt:  E-mail: info@miedzyrzecz.biz

 Zamieszczane informacje nie służą celom marketingowym czy też handlowym
 
Teksty jak i foto można przesyłać na adres Email, z podaniem źródła i bibliografii oraz kto jest autorem tych opracowań.
     Można zaznaczyć również kto jest właścicielem nadesłanych materiałów.

Teksty na stronach zaczerpnięto z opracowania: Krzysztofa Jodłowskiego i Doroty Matyaszczyk
Wielkopolski Ośrodek Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego w Poznaniu

   Katalog stron internetowych A.R.U. Informix

Copyright © 1999 - 2009  by  A.R.U. Informix
Aktualizowano: środa 21 października 2009 00:27:50

Dla przeglądarki: 1152 x 864