 |
 |
|
 |
Kęszyca | |
|
 |
| |
Podstawowe wiadomości o miejscowości: |
Kęszyca
: (Gantzitz, Kainscht), GW, gmina Międzyrzecz, wieś położona przy
drodze lokalnej z Nietoperka do Kurska, 6km na południowy zachód od
Międzyrzecza. Miejscowość o średniowiecznej metryce, wzmiankowana w 1385
roku. Współczesna osada istniała już w XIII wieku, pierwszy zapis,
zniekształcony "Gamtzitz in castellania Mesericzensi" pochodzi z
dokumentu datowanego 25.05.1328 r. , w którym Władysław Łokietek
spełniając prośbę papieża wprowadzał biskupa lubuskiego w posiadanie
szeregu posiadłości w Polsce, w tym m.in. Kęszycy - która wtedy
stanowiła jednowioskową parafię. |
|
|
|
|
 W
XIV wieku Kęszyca należała do biskupstwa lubuskiego ale już dokument z roku
1405 informuje, że wieś Kentzie należała do kasztelanii międzyrzeckiej
i dawała biskupstwu lubuskiemu 30 kop dochodu rocznie; nie wiadomo kiedy
wieś wróciła w ręce królewskie. W 1446 r. dziedzicem wsi Chanzicze
był niejaki Piotr, z kolei w 1452 r. posiadaczem sum zastawnych był m.in. na
Kasiczy był tentriusz międzyrzecki Niemierza z Lubusza. W 1462 r.
sołtysem Kęszycy był Stanisław Berklocz przekazał Janowi Skrzdłowskiemu
sołectwo, w zamian za 4 łany roli koło folwarku wójta w Międzyrzeczu; w 1467
r. Berklocz ponowił tę transakcję. W 1505 r. sołtysem był już Baltazar Berklocz.
W 1517 r. król upoważnił Krzysztofa Mostyma do wykupienia sołectwa
w Kanzicze z rąk Jana i Kacpra (synów Baltazara Berklocza); według
tego dokumentu wieś należała do grodu międzyrzeckiego, a transakcję nabycia
zrealizowano w 1519 r.
W 1563 r. pobór podatkowy obejmował 10 łanów i 2
karczmy. Wg lustracji wsi starostwa
międzyrzeckiego z 1564 r. stwierdzono:
”W tej wsi jest kmieci osiadłych 30, mają pod sobą śladów 21, z którego
śladu płacą czynszu po fl. 3, gr. 14, owsa sepnego po ćw. 6 (...).
Karczmarzów 2: jeden z roli płaci gr. 52, a z karczmy fl. 1, gr. 2, a drugi
fl. 1, gr. 2. (...). Zagrodników jest 7, którzy żadnych podatków nie dawają,
tylko robotę robią. (...) Sołtysostwa jest śladów 2,5, które do zamku orzą„.
W dokumencie tym opisano też zabudowania folwarczne oraz wykaz uposażenia
czeladzi. W 1580 r. pobór podatkowy wynosił od 10 i 3 łana, 10 zagrodników,
9 komorników i pasterza. W końcu XVIII wieku była to jedna z największych
wsi w okolicy, licząca ok. 700 mieszkańców.
W 1883 r. Kęszyca liczyła 588
mieszkańców.
Kęszyca
stanowiła pierwotnie jednowioskową parafię. Pierwszy kościół został ufundowany
przez biskupów lubuskich już w XIII lub w 1 poł. XIV wieku. Na początku XV
wieku plebanem w Kęszycy był niejaki Tomasz, a w 1415 r. Piotr; w owym
czasie plebania uposażona była w łan roli, staw, dwie łąki i meszne. XV.
wieczne przekazy wymieniają kolejnych plebanów: Andrzeja *1458r.), Jakub
(1460 r.), Wawrzyniec (1567 r.), Mikołaj Pośrodek ( 1468 r.), Stanisław
(1486 r.). Wg rejestru kontrbucji kleru z 1540 r. pleban w Kęszycy płacił 12
groszy; na plebani był też kościelny i służący.
| |
|
W 1 połowie XVI wieku ostatni pleban kęszycki Bartłomiej przeniósł
się do Rokitna, zaś kościół – łącznie z filią w Nietoperku – przejęli
protestanci. Odzyskany po 1603 r. był już tylko filią parafii katolickiej w
Międzyrzeczu. Lustracja Braneckiego z 1640 r. odnotowała: ”Wieś Kęsice
należy do starostwa międzyrzeckiego, odległa jest o pół mili od miasta
Międzyrzecza. W niej znajduje się kościół od dawna z drzewa wystawiony i szkudłami świeżo pokryty. Patronem kościoła jest św. Marcin„.
Kościół
był konsekrowany, o czym świadczą krzyże (zacheuszki) widoczne na
ścianach. Ołtarz główny nosi wezwanie Najświętszej Marii Panny i posiadał polichromową rzeźbę św. Marcina. Ołtarz boczny był pod wezwaniem św. Anny;
cyborium określano jako bardzo stare, wycięte z drewna i umieszczone po
prawej stronie ołtarza. W kościele odnotowano jeszcze nową ambonę i
chrzcielnicę oraz stary mszał. | |
| |
Uposażenie kościoła składało się z 3 kątów
owsianych (blisko drogi do Piesek) oraz 1 zagrodnika. Przy kościele
usytuowana była plebania, w której mieszkali komendarze (wikariusze),
uważani przez mieszkańców za plebanów - m.in. prowadzili księgi metrykalne.
Na mocy zezwolenia króla Władysława IV z 12.04.1641 r. kościół w Kęszycy
został inkorporowany – wraz z filia w Nietoperku – do kościoła szpitalnego i
prepozytury św. Mikołaja w Międzyrzeczu. Wg wizytacji Libowicza z lat 1724 –
1725 kościół określono jako cały z drewna, bardzo stary i bez ozdób, choć na
ścianach widoczne były ślady pierwotnych malowideł. Wymieniono też dwa
obrazy: św. Anny (św. Anny Samotrzeć) i św. Jana Chrzciciela. Ambona uległa
częściowemu zniszczeniu, a Najświętszego Sakramentu nie przechowywano w
kościele z obawy przed złodziejami.
W miejsce wyżej opisywanego kościoła
Franciszek Woliński (archidiakon śremski i proboszcz międzyrzecki) wystawił
w 1728 r. nową świątynię o konstrukcji ryglowej; w zakrystii znajdowała się
drewniana tablica fundacyjna. Obiekt ten opisywała wizytacja Gliszczyńskiego
z 1779 r.: ”Kościół ten był wzniesiony z muru pruskiego, nakryty stropem
z desek. Ambona była stara, bez ozdób, chór drewniany, organy nowe, trzy
ołtarze. Dach pokryty był gontem, na dachu wieżyczka. Stara wieża w ruinie.
Ogrodzenie było kamienne„. W 1796 r. zabrano kościołowi beneficje; w
owym czasie wieś liczyła ok. 700 mieszkańców, z czego 1/3 stanowili katolicy.
Od 1801 r. Kęszyca ponownie została filią kościoła parafialnego w
Międzyrzeczu. W 1860 r. świątynia poddana została restauracji. W 1886 r.
dobudowano od zachodu murowana wieżę; z tego roku pochodzi inwentarz,
sporządzony przez ks. Radeckiego, z którego dowiadujemy się, że ”...
kościół był stary i groził zawaleniem, miał jednak wieżę z cegły. W
zakrystii przechowywano złotą monstrancję, złoty kielich, 8 ornatów, 2 kapy,
3 mszały, 4 chorągwie oraz organy. Na wieży były trzy dzwony. Kula na wieży
była wyzłocona„. W owym czasie wieś liczyła 588 mieszkańców, z czego
tylko 207 było katolikami. Inwentarz Kohtego z końca XIX wieku tak opisuje
zabytkowe elementy wyposażenia kościoła: monstrancja – późnogotycka, srebrno
złocona, o wysokości 48 cm, stopa w kształcie gotyckiej wieży flankowanej
przez wimpregi; nad puszką napis: ”Discibut Jhesus et discipuli ejus cum
eo et„; – dzwon z 1581 r. (poewangelicki), o średnicy 71 cm, z
inskrypcją: ”Verbum domini monet in aeternum„ (reformacyjne hasło:
”Słowo Pańskie trwa na wieki”.
W 1928 r. przeprowadzono gruntowny remont
kościoła. Prezbiterium zostało wymalowane przez niejakiego Wronke, który
ozdobił je symbolami siedmiu sakramentów; rząd zapłacił za te prace 5 tys.
Marek. Do kościoła wstawiono drugi ołtarz, przywieziony z rozebranego kościoła w Nietoperku.
Po 1945 r. kościół z Kęszycy nadal należał do parafii św. Jana w
Międzyrzeczu; w 1962 r. został przyłączony do parafii św. Mikołaja w Kaławie.
Prawdopodobnie w latach 70. otynkowano na nowo elewację. W 1994 r.
wymieniono pokrycie dachowe, zastępując grubą i skorodowaną dachówkę
karpiówkę nową dachówką zakładkową.
W latach 1857 - 1926 w Kęszycy czynna była kopalnia węgla
brunatnego. W okresie od 1906 do1925 roku, ok. 2 km od wsi zbudowano
elektrownię parową opalaną węglem brunatnym z tutejszej kopalni. Węgiel
wydobywano z głębokości 30 - 40 m. Elektrownia czynna w latach 1925-38
posiadała moc 3500 KVA, a jej linia przesyłowa wynosiła 700 km. Zaopatrywała
w energię elektryczną 8 miast, 31 gmin i 60 pojedynczych zakładów, w tym
węzeł kolejowy Zbąszynek. W związku z budową w pobliżu w latach 1934-38 MRU
elektrownia uległa w roku 1938 zburzeniu i likwidacji.
W latach 1934 - 1938 wysiedlono mieszkańców wsi i osiedlono
ich na koloniach nowo wybudowanych w Kursku Nowym i Gościkowie.
W okresie od 1934 roku do 1939 wybudowano w pobliżu wioski
Kęszyca duży kompleks koszarowo - willowy zwany wówczas Regeuwurmlages ( Obecnie
Kęszyca Leśna )  W latach 1942 - 1945 był tu duży obóz dla jeńców wojennych:
Rosjan, Francuzów, Włochów, a we wsi obóz pracy dla Polaków. We wsi
pozostały fragmenty ogrodzenia obozowego. Znajduje się ono na przeciwko
istniejącego kościoła.
Kęszyca leży na terenie
utworzonego 30 września 1997 roku Zespołu Przyrodniczo-Krajobrazowego
Uroczyska Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego. W okolicy znajdują się liczne
wzniesienia morenowe. Można tu spotkać chronione ptaki: słowika szarego i
brzegówkę, a na północ od wsi łabędzia niemego, krakwę, gągoła, błotniaka
stawowego, kanie rudą; z płazów: traszkę grzebieniastą, żabę śmieszkę,
rzekotkę drzewną. Z roślin chronionych występują: śnieżyczka przebiśnieg,
grzybienie białe i widłak jałowcowaty. 3km na północ od wsi
odkryto osadę kultury łużyckiej, znajdowało się tam cmentarzysko ciałopalne
popielcowe. Na zachód od jeziora Stoki znajdują się ślady grodziska o
średnicy 25m i wysokości 6m. Wokół wsi są wspaniałe tereny leśne, panuje szczególny mikroklimat.
Wśród lasów malowniczo położone jest jezioro Kęszyckie.
W okolicy miejscowości znajdują się elementy pasa MRU, tzw. "zęby
smoka" oraz zespoły fortyfikacyjne w postaci schronów bojowych i podziemnych
korytarzy. Wśród mieszkańców krążą
legendy o zaginionym podziemnym mieście gdzieś na wschód od Kęszycy. Podobno
Rosjanie wysadzili wejścia do części wyrobisk MRU zaraz po wojnie i od tego
czasu nikt tam nie przebywał. Na razie obsypująca się ziemia i brak
oszalowania szybu skutecznie odstraszają śmiałków eksploracji. Czy jest to
jakieś nieznane wejście do podziemi MRU (lub sztolnia techniczna z lat
budowy) czy może wejście do starej kopalni węgla brunatnego, czas pokaże |
|
 |
|
| |
|
 |
|
|
 |
| |
Uwaga !!! |
| |
Jeśli dysponujesz ciekawymi tekstami i informacjami na temat wymienionych miejscowości i
chciałbyś te materiały zamieścić na tej stronie, a także posiadasz historyczne i współczesne fotografie ukazujące miejscowości dawniej i dziś - prosimy o kontakt: E-mail:
info@miedzyrzecz.biz | Zamieszczane informacje nie służą celom
marketingowym czy też handlowym Teksty jak i foto można
przesyłać na adres Email, z podaniem źródła i bibliografii oraz kto jest autorem tych opracowań.
Można zaznaczyć również kto jest właścicielem nadesłanych materiałów. |
|
Teksty na stronach zaczerpnięto z opracowania: Krzysztofa Jodłowskiego i Doroty Matyaszczyk
Wielkopolski Ośrodek Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego w Poznaniu |
| |
 |
 |
|
 |
|